Czym jest dźwignia finansowa i jak działa depozyt zabezpieczający?

Dźwignia pozwala otworzyć pozycję większą niż wpłacony depozyt. Tłumaczymy, jak działa depozyt zabezpieczający i dlaczego straty rosną tak samo szybko jak zyski.

Mały depozyt, duża ekspozycja

Dźwignia finansowa pozwala otworzyć pozycję o wartości kilka lub kilkadziesiąt razy większej niż wpłacone środki. Brzmi kusząco, bo przy niewielkim kapitale ruch ceny o kilka procent może dać zauważalny wynik. Kłopot polega na tym, że działa to w obie strony. Jeśli dźwignia wynosi 1:10, spadek ceny instrumentu o 5 procent oznacza utratę połowy zaangażowanego depozytu. Przy spadku o 10 procent depozyt znika w całości. Wiele osób zaczyna od obserwowania zysków na demo i dopiero na prawdziwym rachunku odkrywa, jak szybko mogą rosnąć straty.

Depozyt zabezpieczający to część środków na rachunku, którą broker blokuje jako zabezpieczenie otwartej pozycji. Przy dźwigni 1:5 na akcje, aby otworzyć pozycję wartą 10 000 zł, trzeba zablokować 2 000 zł. Reszta ekspozycji jest w praktyce finansowana przez brokera. W Unii Europejskiej, także w Polsce pod nadzorem KNF, klienci detaliczni handlujący kontraktami CFD mają ustawowe limity dźwigni zależne od klasy aktywów: najwyższe dla głównych par walutowych, niższe dla indeksów i surowców, a najniższe dla pojedynczych akcji. Limity te powstały właśnie dlatego, że nadmierna dźwignia prowadziła do masowych strat.

Wezwanie do uzupełnienia depozytu i automatyczne zamknięcie

Gdy cena idzie przeciwko pozycji, rośnie strata niezrealizowana, a wolne środki na rachunku maleją. W pewnym momencie broker wysyła ostrzeżenie, potocznie nazywane margin call, czyli informację, że poziom depozytu spadł poniżej wymaganego progu. Jeśli strata dalej rośnie, system automatycznie zamyka pozycje. W przypadku klientów detalicznych w UE dzieje się to najpóźniej, gdy środki spadną do połowy wymaganego depozytu. Zamknięcie następuje po bieżącej cenie rynkowej, która w nerwowym momencie może być mało korzystna. Decyzja zapada bez udziału inwestora. Przepisy przewidują też ochronę przed ujemnym saldem, więc klient detaliczny nie powinien stracić więcej niż środki na rachunku, ale całość zainwestowanego kapitału jak najbardziej może zniknąć.

Koszty, które rosną razem z dźwignią

Pozycje lewarowane trzymane przez noc zwykle wiążą się z punktami swapowymi, czyli dziennym kosztem finansowania. Liczone są od pełnej wartości pozycji, nie od depozytu. Kilka tygodni w pozycji potrafi więc zjeść wyraźną część potencjalnego wyniku. Do tego dochodzą spready i prowizje, które przy wysokiej dźwigni i częstym otwieraniu transakcji sumują się szybciej, niż się wydaje. Raporty publikowane przez brokerów pokazują, że większość rachunków detalicznych w CFD traci pieniądze, a każdy dostawca ma obowiązek podawać ten odsetek.

Czy więc dźwignia jest zła z definicji? Nie. To narzędzie, które w rękach osoby rozumiejącej ryzyko służy np. do zabezpieczania portfela albo precyzyjnego zarządzania ekspozycją. U nas zaczynamy od przeliczenia scenariuszy: ile procent kapitału stracisz przy ruchu ceny o 2, 5 i 10 procent, jak blisko jest poziom automatycznego zamknięcia i jaki koszt finansowania pojawi się po tygodniu. Taka tabelka, zrobiona przed pierwszą transakcją, uczy więcej niż kilka miesięcy handlu na wyczucie. Produkty z dźwignią są złożone i wiążą się z wysokim ryzykiem szybkiej utraty środków.